భారతీయ పుణ్యక్షేత్రాలు

ఉత్తరప్రదేశ్‌లో గంగానది ఒడ్డున ఉన్న వారణాసి ప్రపంచంలో ఇప్పటికీ ప్రజలు నివసిస్తున్న అతి ప్రాచీన నగరాల్లో ఒకటిగా పేరు పొందింది. కాశీ, అవిముక్తం, ఆనందవనం, బెనారస్ అనే పేర్లతో కూడా ఈ నగరాన్ని పిలుస్తారు. వరుణ, అసి అనే రెండు చిన్న నదులు ఇక్కడ గంగలో కలుస్తాయి కాబట్టి వీటి మధ్య ఉన్న ఈ ప్రదేశానికి వారణాసి అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. హిందువులు జీవితంలో ఒక్కసారైనా దర్శించాలని కోరుకునే మొదటి క్షేత్రం ఇదే.

ప్రధాన దైవం: ఇక్కడి ప్రధాన దేవుడు శ్రీ విశ్వనాథుడు. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఈ లింగానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అమ్మవారు అన్నపూర్ణాదేవి, లోకానికి అన్నం పెట్టే తల్లిగా ఆమెను కొలుస్తారు. విశాలాక్షి అమ్మవారి ఆలయం శక్తిపీఠాలలో ఒకటిగా భక్తులు భావిస్తారు. క్షేత్రానికి కాపలాదారుడుగా కాలభైరవుడు, ముందుగా పూజలు అందుకునే దేవుడుగా డుంఢి వినాయకుడు ఉన్నారు. భక్తులు మొదట వినాయకుని దర్శించి ఆ తర్వాతే విశ్వనాథుని దగ్గరకు వెళ్లే సంప్రదాయం ఉంది.

స్థలపురాణం: పరమశివుడు, పార్వతీదేవి స్వయంగా ఇక్కడ నివసించారని, ఈ నగరం శివుని త్రిశూలం మీద నిలిచి ఉంటుందని, ప్రళయ కాలంలో కూడా నశించదని పురాణాలు చెబుతాయి. స్కాంద పురాణంలోని కాశీఖండం ఈ నగర మహిమను విస్తారంగా వివరిస్తుంది. కాశీలో ప్రాణం విడిచిన వారి చెవిలో శివుడే తారక మంత్రం ఉపదేశించి మోక్షం ఇస్తాడని భక్తుల నమ్మకం. సత్యం కోసం రాజ్యాన్ని, కుటుంబాన్ని పోగొట్టుకుని ఇక్కడి శ్మశానంలో కాపలాదారుడిగా పనిచేసిన హరిశ్చంద్ర మహారాజు కథ కూడా ఈ నగరంతోనే ముడిపడి ఉంది.

చరిత్ర: విశ్వనాథ ఆలయం చరిత్రలో ఎన్నోసార్లు విదేశీ దండయాత్రలకు గురై ధ్వంసమైంది. ఆ కాలంలో చాలా సంవత్సరాలపాటు స్వామికి నిత్యపూజలు కూడా ఆగిపోయాయి. ఇప్పుడు మనం చూసే ఆలయాన్ని 18వ శతాబ్దంలో ఇండోర్ రాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ నిర్మించారు. ఆ తర్వాత పంజాబ్ పాలకుడు మహారాజా రంజిత్‌సింగ్ ఆలయ శిఖరాలకు బంగారు తాపడం చేయించారు. అందుకే దీనిని బంగారు ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు. ఇటీవల ఆలయం నుంచి గంగ ఒడ్డు వరకు విశాలమైన కారిడార్ నిర్మించడంతో దర్శనం మరింత సులభమైంది.

ఘాట్లు: గంగ ఒడ్డున సుమారు 80కి పైగా స్నానఘట్టాలు ఉన్నాయి. వీటిలో దశాశ్వమేధ ఘాట్, మణికర్ణికా ఘాట్, హరిశ్చంద్ర ఘాట్, అసి ఘాట్ ముఖ్యమైనవి. మణికర్ణిక, హరిశ్చంద్ర ఘాట్లలో రాత్రింబవళ్లు దహన సంస్కారాలు జరుగుతూనే ఉంటాయి, అందుకే కాశీని మహాశ్మశానం అని కూడా అంటారు. ప్రతి సాయంత్రం దశాశ్వమేధ ఘాట్‌లో జరిగే గంగా హారతి చూడటం మరచిపోలేని అనుభవం. పితృదేవతలకు పిండప్రదానం చేయడానికి కూడా ఎంతోమంది ఇక్కడికి వస్తారు.

చూడదగిన ప్రదేశాలు: కాలభైరవ ఆలయం, సంకట మోచన హనుమాన్ ఆలయం, దుర్గా మందిరం, తులసీ మానస మందిరం, భారతమాత మందిరం తప్పక చూడాలి. తులసీదాసు రామచరిత మానస్‌ను ఇక్కడే రచించారని ప్రతీతి. ఆదిశంకరాచార్యులు కొంతకాలం కాశీలో ఉండి విశ్వనాథుని సేవించారు, ఇక్కడే కొన్ని స్తోత్రాలు రచించారని చెబుతారు. నగరానికి దగ్గరలోనే బుద్ధుడు తొలి ప్రవచనం చేసిన సారనాథ్ ఉంది, కాబట్టి బౌద్ధులకు కూడా ఇది పవిత్ర స్థలం. ఆధునిక విద్యకు కేంద్రమైన బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ప్రాంగణంలోని విశ్వనాథ మందిరం కూడా చూడదగినది.

ఉత్సవాలు: మహాశివరాత్రి నాడు విశ్వనాథుని దర్శనానికి లక్షలాది భక్తులు వస్తారు. కార్తీక పౌర్ణమి నాడు జరిగే దేవ దీపావళి సమయంలో ఘాట్లన్నీ దీపాలతో వెలిగిపోతాయి. శ్రావణ మాసంలో గంగాజలంతో అభిషేకం చేయడానికి భక్తులు పెద్ద ఎత్తున తరలివస్తారు. అన్నపూర్ణాదేవికి దీపావళి సమయంలో ప్రత్యేక అలంకారం చేస్తారు. ఈ నగరం శాస్త్రీయ సంగీతానికి కూడా పుట్టినిల్లు, ప్రఖ్యాత షెహనాయ్ విద్వాంసుడు బిస్మిల్లా ఖాన్ ఇక్కడే జీవించారు.

ఎలా చేరుకోవాలి: దేశంలోని అన్ని ప్రధాన నగరాల నుంచి వారణాసికి రైళ్లు ఉన్నాయి. నగరానికి దగ్గరలో విమానాశ్రయం కూడా ఉంది. ఉండటానికి సత్రాలు, ధర్మశాలలు, హోటళ్లు అన్ని స్థాయిల్లోనూ దొరుకుతాయి. కాశీలో గంగాస్నానం చేసి, విశ్వనాథుని, అన్నపూర్ణను, విశాలాక్షిని దర్శించుకుంటే జన్మ ధన్యమవుతుందని భక్తులు నమ్ముతారు.